Affichage des articles dont le libellé est romanche. Afficher tous les articles
Affichage des articles dont le libellé est romanche. Afficher tous les articles

26/07/2010

Mme Thérèse Meyer-Kaelin, Conseillère Nationale PDC/FR

Lors de sa conférence dans le cadre de la clôture de ce 4e tableau de la Suisse, Mme Meyer-Kaelin nous brosse un rapide portrait de la question linguistique au sein de la Confédération, notamment dans l'administration et dans les commissions. « Pour qu'un conseiller national soit compris par le reste du plenum, il doit pouvoir s'exprimer en allemand, sinon, une majorité des conseillers ne prendront même pas la peine de l'écouter. » Ensuite, elle nous rappelle que le romanche n'est pas une langue officielle, et qu'il n'est donc pas obligatoire de diffuser toute l'information au quotidien dans les quatre langues du pays, mais seulement en allemand, français et italien, à l'exception des textes officiels de l'administration et des autorités.

Mme Meyer-Kaelin a grandi dans un monde où le chant et le patois ne sont pas absents, car elle est la nièce d'un grand compositeur suisse, Pierre Kaelin. Cela fait plus de 30 ans qu'elle chante dans la même chorale avec toujours autant de plaisir. Elle est également proche de M. Placide Meyer, président de la société cantonale des patoisants, via la famille de son mari, ce qui fait d'elle une parfaite Gruyérienne dans l'âme.

En tant que conseillère nationale, ainsi qu'en tant que 1re citoyenne de Suisse en 2005, elle tente de promouvoir l'égalité des langues nationales au sein des commissions, ainsi que dans toute la Suisse. Selon elle, il est important de respecter les communautés de langue étrangère vivant en Suisse, tout en les encourageant à apprendre au moins la langue nationale parlée dans leur lieu de résidence.

Quand on lui parle d'anglais, Mme Meyer-Kaelin est très claire: il ne sera jamais question d'en faire la 5e langue nationale de Suisse! Par contre, elle ne considère pas que l'anglais soit une menace pour le multilinguisme helvétique. En effet, « l'anglais que nous parlons en Suisse correspond davantage à un lexique contrôlé, dont l'usage se résume au monde de l'entreprise, de la recherche et des banques. Nous n'utilisons pas l'anglais pour nous approprier la culture ou la pensée anglaise».

S'il est obligatoire, pour les étudiants de HES-SO, de choisir dans leur cursus l'anglais comme langue étrangère parmi celles proposées, Mme Meyer-Kaelin est scandalisée que ceux-ci ne puissent participer au cours d'italien, pour autant qu'ils n'aient jamais reçu aucun enseignement en allemand durant la maturité. « C'est un parfait exemple de discrimination d'une langue nationale. Chacun doit pouvoir choisir quelle langue nationale il souhaite apprendre, même s'il est déjà en train d'en apprendre une. »

(Portrait rédigé par Antoine Jaquenoud)

25/07/2010

Professor Andres Kristol - der Frankoprovenzalist

Bivio und Andres Kristol passen zusammen. Das Dorf Bivio: 250 Menschen, sechs Sprachen aktiv. Professor Andres Kristol: 1 Mensch, neun Sprachen aktiv. "Ich kann alle wichtigen romanischen Sprachen – ausser Rumänisch'", bestätigt er und sticht mit der Gabel in die Poire à Botzi. Nachdem er schon zu Zeiten Francos Spanisch gelernt hat, hatte er die Nase voll von diktatorischen Ländern – das Rumänische blieb weg. Doch abgesehen vom rumänischen Sprachraum kann, von Ost nach West, tatsächlich bei allen wichtigen Sprachen ein Häkchen gemacht werden: Italienisch, Französisch, Bündnerromanisch, Okzitanisch, Spanisch, Katalanisch, Portugiesisch. Dazu, "selbstverständlich", Züritüütsch, Hochdeutsch und Englisch. Ganz zu schweigen von den vielen Dialekten oder Idiomen oder Varietäten der romanischen Sprachen, mit denen er sich tagtäglich und auf hohem Niveau auseinandersetzt.
Andres Kristol wurde vor 62 Jahren in Zürich geboren. Das Studium der romanischen Sprach- und Literaturwissenschaften sowie der europäischen Ethnografie schloss er 1975 mit dem Doktorat ab. Zu den wichtigsten Professoren gehörte Heinrich Schmid, der während dieser Zeit im Begriff war, das Rumantsch Grischun zu entwickeln. Die Habilitation dann führte ihn für längere Zeit ins Bündnerland, ins besagte Bivio. Die Vielsprachigkeit des Dorfes – zwei Varietäten des Rumantsch, dazu Schweizerdeutsch, Lombardisch, Bergellisch, Hochitalienisch – faszinierte ihn ausserordentlich. Niemals musste sich Kristol die Frage nach der Repräsentativität seiner Befragungsergebnisse machen, denn er hatte am Schluss jeden einzelnen der 250 Dorfeinwohner befragt. Kristol ist verheiratet mit einer Französin aus den Pyrenäen und Vater von zwei Kindern. Die Professur für historische Linguistik des Französischen und der gallo-romanischen Dialektologie passt ihm – "wie ein Handschuh!".

22/07/2010

Clau Dermont - Jungpolitiker und Journalist

„Bien di, jeu hai num Clau Dermont, jeu vegnel dil cantun Grischun e vivel dapi dus onns a Berna." Wer dem 21-jährigen Clau begegnet, lernt nicht nur einen enthusiastischen SP-Jungpolitiker und engagierten Studenten kennen, sondern auch einen Modellfall Schweizerischer Mehrsprachigkeit: Claus Muttersprache ist das surselvische Romanisch, die Sprache, in welcher er auch den Unterricht der Primarschule in Rueun besucht hat. Speras tschontscha Clau era engles e franzos sco era tudestg grischun e tudestg ault senza accent – ed el discuors cun ses/sias constudentAs en la bassa – schizun in tec tudestg bernes. Doch trotz dieser Vielsprachigkeit sind die verschiedenen Idiome des Romanischen Claus Passion geblieben: Er spricht und versteht nicht nur verschiedene romanische Dialekte, sondern weiss sich auch schriftlich auf Rumantsch Grischun auszudrücken. Nach der zweisprachigen Matura in Chur hat er bei der Zeitung La Quotidiana ein Praktikum gemacht und arbeitet seither als Sekretär der romanischen Jugendzeitung PUNTS (Brücken). Sil pli tard cura che Clau ha entschiet a studigiar sciencias socialas ed historia a Berna, ha el era s’acclimatisau en la bassa: Als SP-Jungpolitiker und Vorstandsmitglied der StudentInnenschaft der Universität Bern (SUB) bringt er sich sehr aktiv in die Universitätspolitik ein. Dabei bleibt Claus Verbindung zu seinem Heimatskanton aber stark: Er ist ein begeisterter Mittler der romanischen Sprache und Kultur und hat uns während des "Tableau de la Suisse" immer wieder geduldig mit Ausspracheproblemen des Romanisch weitergeholfen. Im Winter ist Clau übrigens Skilehrer im sursilvanischen Waltensburg - e la stad gioga el bugen ballapei a Berna e gauda ei, da senudar en l’Aara.

Matthias Grünert - spezialist da linguas rumantschas

L’emprem impuls ha il studi dau: plitost per schabetg ha Matthias Grünert priu in cuors da romontsch duront siu studi da linguista a Berna. Romontsch ei plitost stau in plus e buca l’accent da siu studi – pér suenter il lizenziat ha Grünert entschiet a perscrutar il romontsch duront siu temps sco assistent da la professa Ricarda Liver a Berna.
Suenter in cuors da romontsch sursilvan ha Matthias Grünert era empriu il vallader ed il rumantsch grischun, che serva sco lingua da scrittira a l’universitad da Turitg, nua che Grünert ei el mument emploiaus sco surassistent tier professer Cla Riatsch. “Ils biars camps libers han cazgiau mei da far vinavon”, declara Grünert sia decisiun, da midar a Turitg. Il romontsch seigi aunc buca perscrutaus diltut, aschia ch’ei detti bia pusseivladads da sefatschentar cun quei lungatg minoritar. Aschia s’engascha Matthias Grünert era parcialmein per il Dicziunari Rumantsch Grischun, nua ch’el ei emploiaus per 40 pertschien. A l’universitad da Turitg eis el responsabels per la part linguistica dil studi e porscha aschia era seminaris sur il romontsch.
Era sch’il lungatg romontsch ei periclitaus ei Matthias Grünert perschuadius ch’il lungatg e la cultura romontscha ha aunc bia temps da sesviluppar, e ch’ei seigi aunc memia baul da cavar ina fossa. “Oz ei il sentiment pli aviarts per plurilinguitad, e s’orientescha buca pli mo sin in lungatg,” precisescha Grünert. A Turitg vesi el plirs students e pliras studentas che derivan da famiglias mischedadas ni schizun da famiglias germanofonas. Aschi gitg ch’il romontsch fetschi part dil mintgagi seigi quel buca periclitaus, ei Grünert perschuadius. Tuttina seigi impurtont da documentar il lungatg e las differenzas denter ils idioms, pil cass ch’il romontsch vivess buca pli.
Matthias Grünert schazegia vid il romontsch oravontut il lungatg plidau spontan. El discuors sepresentien adina puspei surpresas: “Ils romontschs han ina maniera libra d’ir entuorn cul lungatg, quei plai a mi.” El numna Cla Biert e Leo Tuor, che observien il diever dil lungatg el mintgagi e portan quel en la litteratura.
Per il Tableau de la Suisse 2010 ha Matthias Grünert presentau il lungatg Romontsch – sper ina cuorta survesta historica ha el dau investa als participonts e las participontas en las differenzas denter ils differents idioms romontschs, quei cun ina cumparegliaziun d’in text da Cla Biert en vallader e sursilvan. Duront la discussiun suandonta davart la situaziun soziolinguistica dil romontsch e dalla lescha da lungatgs 2007 han ils participonts e las participontas pudiu articular agens patratgs ed atgnas ideas.
Die deutsche Version ist im PDF zu finden: Matthias Grünert